Bewaarplicht, overheid en datamining
Het laatste decennium zijn de Europese overheden op grote schaal bezig om alle burgers onder (electronisch) toezicht te stellen. Dit alles onder het motto om onze veiligheid te kunnen waarborgen en onze vrijheid te kunnen beschermen. Hoe ironisch dat men ons in een electronische gevangenis plaatst om onze vrijheid te beschermen. Het middel lijkt erger dan de kwaal… Of zouden er andere redenen ten grondslag liggen aan de uit de hand gelopen registratiedrang van de overheid?
Uw GSM kan gebruikt worden om u te traceren. Uw telefoongesprekken kunnen opgeslagen worden. Er ligt een Europees voorstel om alle vluchtgegevens voor dertien jaar te bewaren. De OV-chipkaart biedt de mogelijkheid om al uw ritjes met het openbaar vervoer vast te leggen. De kilometerheffing maakt het mogelijk om precies vast te leggen waar en wanneer u gereden heeft. Uw fiets is uitgerust met een anti-diefstal chip waarmee uw fiets te traceren is, en dus u ook. Voor het betalingsverkeer geldt hetzelfde. Uw PIN transacties liggen allemaal vast. Uw hele dagelijkse handel en wandel kan worden gevolgd en worden vastgelegd. Uiteraard zijn er ook initiatieven om uw handel en wandel op de electronische snelweg vast te leggen. De bewaarplicht in het algemeen is in Europa op dit moment een heet hangijzer.
Half november 2007 begonnen bezorgde Duitse burgers zich te verzetten tegen de bewaarplicht van telecommunicatie en email verkeer. Eind december bleken 30.000 Duitsers bereid om de Europese bewaarplicht aan te vechten. In Duitsland bepaalde het constitutionele hof afgelopen woensdag (19 maart 2008) dat de bewaarplicht voor internetverkeer ingevoerd mag worden maar niet zoals de Duitse overheid dat graag gezien zou hebben. Zo mag de data niet in een centrale databank worden opgeslagen. De gegevens worden opgeslagen bij de verscheidene service providers. Verder krijgen de overheid en de opsporingsinstanties geen onbeperkte toegang tot deze gegevens. Geen data-mining dus maar alleen toegang voor gericht onderzoek.
Op basis van deze uitspraak heeft D66 besloten om door middel van kamervragen eens aan te kaarten hoe het hier in Nederland geregeld is en wat dat voor ons gaat betekenen. In Duitsland geldt de bewaarplicht voor de termijn van een half jaar. In Nederland is er sprake van een bewaartermijn van anderhalf jaar. D66 heeft al eerder geageerd tegen de bewaartermijn van achttien maanden. Deze is volgens D66 in strijd met de mensenrechten. Al met al is de uitspraak van het Duitse constitutionele hof een mooie opsteker om weer eens de vinger op de wond te leggen.
In Engeland is onlangs bekend geworden dat de geheime dienst, MI5, inzage en onbeperkt gebruik wil kunnen maken van de gegevens van de OV-chipkaart. In Nederland heeft de AIVD bekend gemaakt dat ze niet geïnteresseerd is in de informatie van de Nederlandse OV-chipkaart. In het Nederlandse voorstel voor de bewaarplicht is overigens al opgenomen dat de verkeers en reisgegevens ook ter beschikking komen voor opsporingsdiensten. Dus interesse of niet als alles zo gaat als men nu voorstaat dan krijgt het AIVD die informatie toch.
Er zijn altijd mensen die zeggen “ik heb niets te verbergen” maar geldt dat ook voor bijvoorbeeld uw medische gegevens? Alle data die is opgeslagen kan misbruikt en gestolen worden. Onderschat ook niet de kans dat er fouten zitten in de vastgelegde informatie. Er zijn weliswaar procedures om dit soort fouten te herstellen maar die zijn complex en tijdrovend want alleen beweren dat iets niet klopt is niet afdoende, u zult met bewijs moeten komen.
Maar dat is nog niet het ergste. Hetgeen me nog het meeste zorg baart is het gevaar van iedere verzameling informatie: verkeerde interpretatie. Uit analyse van gegevens worden tè vaak verkeerde conclusies getrokken. Mijn gewaardeerde collega Karel Kubat schreef daar een goed artikel over en vond nog een prachtig voorbeeld ervan. Als wetenschappers al de fout in gaan met het analyseren van informatie dan houd ik mijn hart vast als een stel opsporingsambtenaren in diezelfde informatie-vijver gaan vissen.